دستورالعمل اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي

دستورالعمل اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي
دستورالعمل اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي 1387

بسمه تعالي

دستورالعمل اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي
1387


معاونت امور فرهنگي و پيشگيري
دفتر پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي
طرح پايگاه سلامت اجتماعي






مقدمه
طرح پايگاه سلامت اجتماعي، از ابتدا به صورت تجربه همياران در برخي استان ها شکل گرفت.

در شکل اوليه اين پايگاه ها محل هايي براي خدمت رساني به مردم محله، برگزاري کلاس هاي آموزشي در امور تربيتي، مشورتي و مهارتي و نيز برخي خدمات مددکاري بودند که به طور همزمان مراکزي براي تحليل وضعيت، نيازسنجي کيفي نيازها و اولويت هاي منطقه و محلات هم تلقي مي شدند. پس از آن با همفکري اعضاي همياران اساسنامه اي براي اين پايگاه ها تهيه شد به طوري که اين تجربه بتواند در نقاط ديگر کشور هم توسط سازمان هاي غيردولتي و غيرانتفاعي که در امور اجتماعي فعاليت دارند، ادامه يابد.

با تاسيس پايگاه هاي جديد، تجارب گردانندگان پايگاه به صورت منظم تري گردآوري شد و حاصل آن، جزوه «راهنماي فعاليت هاي اجرايي» براي گردانندگان پايگاه ها شد. شيوه نامه پايگاه ها در جلسه هم انديشي کارشناسان استاني و گردانندگان پايگاه (NGO همياران يا NGO مربوطه) در خرداد ماه سال 87 مورد مرور و بازنگري قرار گرفت.

دفتر پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي به عنوان متولي راه اندازي و حمايتگر اين طرح از همان آغاز در جهت تخصيص اعتبارات تلاش لازم نموده است، اگرچه بودجه مستقلي براي اين طرح به منظور تاسيس، راه اندازي و تداوم فعاليت پايگاه در نظر گرفته شده است، ولي براي ادامه و پايداري فعاليت ها، جمعيت همياران (يا NGO مربوطه) مي بايست براي تقويت بنيه مالي خود اقدام به شناسايي و جذب منابع مالي و غيرمالي از ساير ارگان ها و نهادهاي دولتي، غيردولتي و محلي نمايند. انتظار مي رود اين برنامه بتواند با توجه به حمايت سازمان بهزيستي و کارآيي گردانندگان پايگاه، رسالت پيشگيرانه و ارتقايي خود را تحکيم بخشد.

هدف نهايي
ارتقاي کيفيت زندگي مردم محله

اهداف کلي:
1 ـ ارتقاي سطح سلامت اجتماعي و رواني
2 ـ پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي

اهداف اختصاصي:
1 ـ شناسايي ظرفيت ها و منابع محلي و توسعه آنها
2 ـ توانمندسازي / توانمند شدن مردم محله و منطقه
3 ـ تسهيل فرآيندهاي مشارکتي: برنامه ريزي مشترک با مردم در امور اجتماعي، فرهنگي، بهداشتي، ورزشي و عمراني منطقه
4 ـ تسهيل برقراري ارتباط با سازمانها و نهادهاي دولتي، غيردولتي و محلي

استراتژي ها
1 ـ اعلام نياز توسط گروههاي داوطلب با انگيزه و با حداقل يک سال سابقه همياري (انجام فعاليتهاي مشارکتي)؛
2 ـ عدم اکتفا به بودجه رسمي و تعيين شده سازمان بهزيستي؛
3 ـ شناسايي راهکارهايي براي جذب منابع مالي و غيرمالي ساير ارگانها و نهادهاي دولتي، غيردولتي و محلي؛
4 ـ گسترش ارايه خدمات پايگاه در راستاهاي اطلاع رساني، آموزش، تسهيل فرآيندهاي مشارکتي و ساير خدمات در راستاي نيازسنجي؛
5 ـ جذب مشارکت مردم محله در تدوين، اجرا و ارزشيابي فعاليت هاي پايگاه؛
6 ـ مرور، بازنگري و تحليل وضعيت پايگاه.
7 ـ آموزش و ترويج فعاليت هاي مشارکتي

فعاليتها و خدمات:
خدمات آموزشي و اطلاع رساني
• فراخوان محلي براي ايجاد پايگاه
• برگزاري جلسه با گروه ها و تشکل هاي داوطلب با انگيزه و مرتبط مبني بر اهميت و ضرورت ايجاد پايگاه هاي سلامت در محله
• توزيع بروشور ـ پمفلت پايگاه هاي سلامت اجتماعي در محله هايي که قرار است پايگاه ايجاد شود.
• برقراري ارتباط با ساير سازمانها
• شناساندن فعاليت ها و جايگاه پايگاه در رسانه ها و ساير جلسات موجود
• توليد و چاپ نشريه همياران و پايگاه و فروش در کيوسک هاي روزنامه
• دعوت از مسئولين نهادها و سازمانهاي دولتي براي بازديد از اجرا و اثربخشي طرحهاي پايگاه
• برگزاري نشست هاي مشترک و تعامل بيشتر با شوراي حل اختلاف منطقه يا واحد ارشاد دادگستري از طريق معرفي نامه يا هر امکان ديگري
• برگزاري کارگاه ها و دوره هاي آموزشي، براي گردانندگان پايگاه و نيز مردم محله مانند دوره هاي هنري، مذهبي، فرهنگي، ورزشي و فعاليت هاي دفتر پيشگيري از آسيب هاي اجتماعي و معاونت امور فرهنگي و پيشگيري
• تشکيل وبلاگ يا وب سايت براي اطلاع رساني و برنامه ها
• تشکيل کتابخانه محله
• شناساندن اهداف و فعاليت هاي پايگاه به افراد و گروه هاي خيّر و تشکل هاي محلي
• برگزاري نمايشگاه هاي محلي و منطقه اي به مناسبت هاي متفاوت مثل هفته اعتياد / سلامت / بهزيستي / هواي پاک و… ايفاي نقش هاي خياباني / نمايشنامه ها و تئاترهاي خياباني
• ثبت تجربه هاي موفق يا ناموفق محلي
• بازديد همياران و پايگاه ها از فعاليت هاي پايگاه هاي استان و استان هاي همجوار

* فعاليت ها و خدمات مذکور تنها مصاديقي از انواع فعاليت هايي است که در پايگاه هاي سلامت اجتماعي سراسر کشور انجام مي شود. ذکر اين نکته ضروري است که فعاليت هاي پايگاه به هيچ وجه منحصر به خدمات مذکور نمي باشد.


خدمات اجتماعي
• برنامه ريزي مشترک با مردم محله براي کنترل و کاهش آسيب هاي اجتماعي محله
• اقدام به فعاليت و خدماتي که منجر به کارآفريني محله اي شود
• ايجاد صندوق هاي مالي محلي
• توزيع ياري برگهاي مشاوره روانشناختي، ژنتيک و اعتياد به افراد نيازمند
• اجرا، نظارت و ارزشيابي مشترک فعاليت ها توسط مردم محله
• شناسايي و جذب منابع مالي ساير نهادها و سازمانهاي دولتي / غيردولتي و محلي

خدمات جمع آوري اطلاعات
• تشکيل بانک اطلاعاتي که شامل اطلاعات درباره اماکن عمومي و خصوصي در مورد محله اي که پايگاه در آن داير است، اعم از مراکز بهداشتي / تخصصي / داروخانه ها / مراکز نگهداري سالمندان / کودکان / مهدها / تاکسي سرويس و اتحاديه هاي اصناف مختلف و…
• شناسنامه فعاليت ها متشکل از اهداف ـ ضرورت ـ تحول اساسي مورد نظر ـ شرکت کنندگان (مخاطبان يا بهره مندان اصلي) ـ مشارکت کنندگان متولي / متوليان ـ موانع بالقوه ـ دستاوردهاي طرح يا فعاليت
• تشکيل بانک اطلاعاتي از اطلاعات اوليه مردم محله اي که پايگاه در آن داير است. مثل تعداد مردان / زنان / بچه ها / تحصيل کرده ها / مکان هاي فرهنگي / مراکز بهداشتي / نيازها، مشکلات و اولويت هاو داشته هاي محلي.
• جمع آوري اطلاعات در مورد مراکز تخصصي مشاوره اي و درماني که در محله يا شهرستاني که پايگاه آن منطقه را پوشش داده است و ثبت در تابلويي در پايگاه براي اطلاع و دسترسي آسان عموم مردم

نظارت و ارزشيابي:
• تشکيل ستاد استاني ارزشيابي و پايش برنامه پايگاه سلامت اجتماعي که اين ستاد شامل اعضاي زير است:
• کارشناسان مسئول آسيب ها ـ کارشناس پيشگيري استان
• کارشناس پيشگيري شهرستان
• مدير عامل همياران (يا NGO مربوطه)
• مسئول پايگاه (از گردانندگان)
• 2 نفر از نمايندگان CBO هاي محلي

شرح وظايف ستاد استاني ارزشيابي و پايش
• تصميم گيري در ارتباط با برنامه هاي اجرايي و آموزش هاي پيشنهادي توسط نمايندگان همياران براساس نيازسنجي محلي از منطقه و پايش فعاليت هاي پايگاه توسط ستاد ارزيابي
• نظارت بر اجراي برنامه همياران
• نظارت بر نحوه هزينه کرد بودجه هاي جذب شده به پايگاه
• سوق دهي مردم منطقه و يا گروه ها و نهادهاي محله اي جهت رفع مشکلات توسط خود مردم
• بررسي رضايت مندي مراجعين از طريق گفت و گو، مصاحبه، فرم ها و پرسشنامه هاي طراحي شده و (فرم پيوست) ضميمه شماره 4

قرارداد *
ضميمه شماره ي 1 تاريخ:
قرارداد اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي بين سازمان بهزيستي استان .......................... و سازمان غيردولتي، غيرانتفاعي و عام المنفعه (NGO) ..........................................
اين قرارداد بين سازمان بهزيستي استان ................................ به نمايندگي آقاي / خانم ......................... به نشاني ......................................................................................................................................................... که من بعد کارفرما ناميده مي شود، و سازمان غيردولتي، غيرانتفاعي و عام المنفعه (NGO) ...................................... به شماره ثبت .................... مورخ ................... به نمايندگي آقاي / خانم ............................... به نشاني ................................................................................................................. که من بعد پيمان کار ناميده مي شود، منعقد مي گردد.
ماده 1: موضوع قرارداد
تأسيس، تجهيز و اداره يک پايگاه سلامت اجتماعي (که من بعد پايگاه ناميده مي شود) به منظور پيشگيري از آسيب هاي اجتماعي، ارتقاي سلامت اجتماعي و توانمند شدن مطابق با مندرجات شيوه نامه اجرايي طرح پايگاه سلامت اجتماعي
ماده 2: مبلغ قرار داد
......................................... ريال
ماده 3: مدت قرارداد
............... از تاريخ عقد قرارداد به مدت 12 ماه
ماده 4: محدوده ي مکاني پايگاه
..............................
...............................
* اين نمونه قرارداد تيپ استاني است که حاصل جمع آوري نظرات چند استان مي باشد.
* پيشنهاد مي شود در صورت امکان در قالب فصل 5 (تفاهم نامه) انجام شود در غير اين صورت به شکل قرار داد مذکور عمل شود.

ماده 5: تعهدات کارفرما * (سازمان بهزيستي استان)
1 ـ هماهنگي هاي اداري ـ اجرايي با ارگان ها و موسسات مربوطه براي تأسيس پايگاه و صدور معرفي نامه هاي رسمي براي گردانندگان پايگاه
2 ـ برگزاري دوره هاي توجيهي و آموزشي (حداقل سه دوره) براي گردانندگان پايگاه
3 ـ تعيين يک کارشناس / تسهيل گر به منظور هماهنگي، راهنمايي و پايش طرح
ماده 6: تعهدات پيمانکار (سازمان مردم نهاد)
1 ـ تهيه ي کانکس و يا محل پايگاه و تجهيزات مطابق با شيوه نامه ي اجرايي طرح پايگاه (ضميمه شماره 2)
2 ـ انجام خدمات و فعاليت ها براساس شيوه نامه اجرايي پايگاه
3 ـ هزينه کرد بودجه براساس جدول جزييات هزينه ي پايگاه مندرج در ضميمه شماره ي 2 شيوه نامه ي اجرايي (ص 9)
4 ـ ارائه برنامه ي زمان بندي ساعات کار پايگاه و تعهد به آن
5 ـ تهيه ي پمفلت ها، جزوات و مواد آموزشي مربوط به سازمان بهزيستي و تکثير آنها با نظارت و مشارکت سازمان بهزيستي
6 ـ معرفي يک نفر به عنوان مسئول پايگاه براي هماهنگي و ارتباط با معاونت پيشگيري و اداره ي داخلي پايگاه
7 ـ هماهنگي براي برگزاري دوره هاي آموزشي (مثل مهارت هاي زندگي، آموزش پيش از ازدواج، آموزش خانواده و ساير دوره هاي مورد نياز محله) براي اهالي محل و مراجعين
8 ـ ارائه گزارش ماهانه به کارفرما، مشتمل بر نحوه ي اجراي تعهدات، هزينه کردها، ابتکارات و پيشنهادات
9 ـ پرداخت ماليات و ساير کسورات قانوني
ماده 7 ـ اين قرارداد به هيچ عنوان جنبه استخدام نداشته و هيچگونه تعهد استخدامي يا تعهد ديگري را براي طرف اول قرارداد ايجاد نخواهد کرد.
تبصره: طرف دوم اقرار مي کند که مشمول قانون منع مداخله کارکنان در معاملات دولتي نمي باشد.
ماده 8 ـ بهزيستي مي تواند در صورت تخلف از مفاد تفاهم نامه يا قرارداد توسط پايگاه سلامت اجتماعي و با اعلام کتبي قبلي يک ماهه به موسسه قرارداد را فسخ و موسسه حق هيچگونه اعتراضي را نخواهد داشت.
ماده 9 ـ طرف دوم قرارداد ملزم است که تا حل اختلاف، تعهداتي را که به موجب قرارداد به عهده دارد اجرا نمايد. بديهي است طرف اول نيز در طول مدت حل اختلاف تعهداتي را که به موجب قرارداد به عهده دارد اجرا مي نمايد.
* کار فرما و پيمانکار مي توانند علاوه بر موارد فوق در تعهدات طرفين روي موارد جديدي توافق نمايند.
ماده 10 ـ در صورتي که سازمان مردم نهاد يا تشکل محله اي مربوطه تمايل يا علاقه اي به ادامه فعاليت پايگاه سلامت اجتماعي بعد از اتمام قرارداد را نداشته باشد کليه تجهيزات خريداري شده جهت راه اندازي پايگاه سلامت متعلق به اموال سازمان محسوب مي گردد و عودت داده مي شود تا آن وسايل در اختيار NGO ديگري براي ادامه فعاليت پايگاه قرار گيرد.

تبصره 1 ـ حقوق معنوي طرح (از قبيل انتشار مقاله يا استفاده از اطلاعات آماري ثبت شده در پايگاه) مشترکاً متعلق به کارفرما و پيمان کار مي باشد.
تبصره 2 ـ در صورت بروز اختلاف در مفاد يا تعبيرات قرارداد، نظر دفتر حقوقي استان مربوطه به عنون داور مرضي الطرفين ملاک قرار خواهد گرفت.
تبصره 3 ـ تضمين حسن انجام مفاد قرارداد: ...................................
تاريخ:
مدير کل بهزيستي استان مدير عامل سازمان غيردولتي

ضميمه شماره ي 2
«جدول جزئيات هزينه ها ي تأسيس و تجهيز پايگاه سلامت اجتماعي»
تعداد قيمت واحد (ريال) جمع (ريال)
1 ـ خريد / رهن / اجاره کانکس يا محل * ــــ ــــــ ـــــ
2 ـ ميز و صندلي 5 000/200 000/000/1
3 ـ کامپيوتر و لوازم جانبي آن 1 000/500/6 000/500/6
4 ـ تلويزيون 1 000/000/2 000/000/2
5 ـ ويدئو سي دي 1 000/750 000/750
6 ـ کتابخانه 1 000/500 000/500
7 ـ فايل اداري 1 000/500 000/500
8 ـ خط تلفن 1 000/000/1 000/000/1
9 ـ آموزش اداره کنندگان پايگاه در استانها ــ 000/000/5 000/000/5
10 ـ بخاري 1 000/500/1 000/500/1
11 ـ کولر 1 000/000/2 000/000/2
12 ـ تابلو پايگاه ــــ 000/000/1 000/000/1
جمع: بيست و دو ميليون و دويست و پنجاه هزار ريال 000/250/22

«جدول جزئيات هزينه هاي جاري پايگاه سلامت اجتماعي يک سال»
شرح تعداد قيمت واحد (ريال) جمع (ريال)
1 ـ هزينه اداره پايگاه 12 ماه 000/500 000/000/6
2 ـ هزينه هاي جاري 12 ماه 000/500 000/000/6
3 ـ هزينه آموزش 3دوره 000/000/4 000/000/12
4 ـ حق الزحمه مشاور يا تسهيل گر محلي (نظارت و پايش) 1 نفر 000/000/5 000/000/5
5 ـ کتاب 000/000/5 000/000/5
6 ـ چاپ و تکثير (نوشت افزار) ـــــ 000/000/3 000/000/3
جمع: سي و هفت ميليون ريال 000/000/37
* تهيه محل پايگاه سلامت اجتماعي به عهده سازمان غيردولتي که علاقمند، تمايل و آمادگي ايجاد پايگاه را دارد مي باشد.

ضميمه شماره 3 راهنماي فعاليت هاي پايگاه
الف: در پايگاه سلامت اجتماعي چه خدماتي ارائه مي شود؟
پايگاه سلامت اجتماعي مکاني است که مردم مي توانند براي دريافت راهنمايي، گرفتن اطلاعات، يا خدمات اوليه در ارتباط با مسائل اجتماعي، فردي، حقوقي و غيره مراجعه کنند.
مراجعه کنندگان به پايگاه سلامت اجتماعي شامل همه ي اقشار و گروه هاي اجتماعي مي شوند. اما خدماتي که پايگاه انجام مي دهد خدمات معين و محدودي در ارتباط با نياز هاي مردم در زمينه ي اطلاعات و آموزش و راهنمائي هستند. به اين ترتيب مي توان فعاليت هاي پايگاه را با توجه به نياز مراجعين در دسته هاي زير قرار داد:

1- خدمات مشورتي و مدد کاري
2- خدمات حقوقي، قضائي و انتظامي
3- خدمات اجتماعي
4- خدمات آموزشي و اطلاع رساني
5- جمع آوري آمار و اطلاعات
در ادامه خواهيم ديد که افراد پايگاه چگونه مي توانند هر يک از اين خدمات را ارا ئه دهند.

1: خدمات مشورتي و مددکاري
? ممکن است افرادي به پايگاه مراجعه کنند که نياز به مشاوره و راهنمايي داشته باشند.

مثلاً مادري که نمي داند با فرزند نوجوانش چگونه رفتار کند، يا کسي که دچار افسردگي شده است، يا کسي که يکي از اعضاي خانواده اش معتاد است و حال براي تنظيم روابطش با او دچار مشکل شده است، يا کساني که در ارتباط با همسرشان دچار مشکل هستند، يا بسياري موارد ديگر از اين قبيل. در اين حالت بهتر است که اين فرد را به يکي از مراکز مشاوره اي روانشناختي و يا مشاوره ژنتيک يا مراکز ترک اعتياد ارجاع داد.

بنابر اين لازم است که اطلاعات مربوط به اين مراکز ( آدرس، شماره تلفن، و ميزان حق مشاوره) در پايگاه سلامت موجود باشد تا افراد به راحتي به اين مراکز دسترسي پيدا کنند. به علاوه مي توان با هماهنگي با مراکز مشاوره اي، براي کساني که از پايگاه سلامت ارجاع داده مي شوند تسهيلاتي را ايجاد کرد، مثلاً تخفيف در حق مشاوره و يا تعيين وقت مشاوره از طريق پايگاه سلامت.

براي ارجاع افراد به اين مراکز از برگه هاي ويژه ارجاع استفاده مي شود و با مهر پايگاه به افراد تحويل مي گردد، و قبلاً هم با مراکز مربوطه براي پذيرش افرادي که ارجاع داده مي شوند هماهنگي مي شود. به اين ترتيب مراجعين تشويق مي شوند که به مرکز مشاوره رجوع کنند. برخورد مناسب گردانندگان پايگاه نيز مي تواند در تشويق مراجعين براي پي گيري کارشان در مراکز مشاوره اي کمک کننده باشد.

? پايگاه مي تواند همچنين، اگر مکان مناسبي در اختيارداشته باشد، ترتيبي دهد که با حضور مشاورين در پايگاه، خدمات مشاوره اي مستقيماً در پايگاه صورت گيرد. مسلم است که براي اين کار لازم است با يک مشاور قرار دادي بسته شود تا در روزها و ساعت هاي معين در پايگاه حضور يابد. بسته به شرايط پايگاه و نحوه ي همکاري مشاور، اين مشاوره هاي درون پايگاه مي توانند به طور رايگان و يا با دريافت حق مشاوره ي حتي المقدور ارزان صورت گيرد، در اين صورت پايگاه مي تواند درصدي از حق مشاوره را با توافق از مشاور دريافت کند و به مصرف امور پايگاه برساند.*

? ممکن است پايگاه با تهيه ي جزوات يا پمفلت هاي آموزشي و يا از طريق کتاب هاي آموزشي به مراجعين کمک کند. براي اين منظور گردانندگان پايگاه بايد با مواد آموزشي موجود( کتاب ها، جزوات، کتابچه ها، پمفلت ها، سي دي ها و ...) آشنايي داشته باشند و متناسب با مسايل مراجعين آنها را در اختيار ايشان قرار دهند. برخي از اين مواد آموزشي مي تواند موادي باشد که به رايگان در اختيار پايگاه گذاشته شده اند و پايگاه هم مي تواند آنها را به رايگان در اختيار مراجعين قرار دهد؛ اما ممکن است به علاوه ي اينها برخي کتاب ها و سي دي ها يا مواد ديگري هم در ازاي پرداخت هزينه ( با قيمت کم) يا به صورت امانت در اختيار مراجعين قرار گيرد.

? فعاليت ديگري که در پايگاه مي تواند انجام شود برگزاري دوره ها و کلاس هاي آموزشي متناسب با نيازهاي مردم محله و مراجعين است. کلاس هايي مثل آموزش مهارت هاي زندگي، آموزش هاي پيش از ازدواج، آموزش تربيت فرزند، آموزش تسهيل گري فرآيندهاي مشارکتي،شهروندي و آموزش پيشگيري از معلوليتها و غيره مي توانند در پايگاه ها يا با همکاري کارشناس/ تسهيل گر برگزار شوند. اين دوره ها مي توانند توسط اعضايي که توانايي لازم براي اين کار را دارند، و يا با دعوت از کار شناسان اين موضوعات برگزار شود. برنامه ريزي براي زمان بندي کلاس ها و کيفيت اجراي آنها کاملاً بستگي به امکانات و نيازهاي منطقه اي دارد. اين دوره ها مي توانند به صورت رايگان و يا با دريافت حداقل شهريه ( براي هزينه هاي برگزاري و هزينه هاي پايگاه) برگزار شوند.

* ارايه هرگونه خدمتي در پايگاه ها که نياز به دريافت مجوز مخصوص دارد، صرفاً پس از دريافت مجوز مربوطه از مراجع ذي صلاح قابل انجام مي باشد.

? آشنائي گردانندگان پايگاه با اطلاعات منطقه اي و محلي ( نشاني ها، وظايف سازمان ها و مراکز اداري و قضائي و انتظامي، مراکز آموزشي و ...) بسيار مهم است، زيرا مراجعين بايد احساس کنند که با افرادي مطلع سروکار دارند تا بتوانند به آنها اعتماد کنند.

? گردانندگان پايگاه هم چنين مي توانند با شناسايي افرادي که به خدمات مددکاري نياز دارند(معلولين، بي سرپرستان، آسيب ديدگان اجتماعي، مبتلايان به بيماري هاي خاص و ....) براي ارجاع ايشان به نهادهاي خيريه و حمايتي اقدام کنند و در جهت دهي امکانات از طريق نهاد هاي دولتي و غير دولتي فعاليت کنند.

2- خدمات حقوقي ، قضائي و انتظامي
? ممکن است مراجعين به پايگاه کساني باشند که درگير مسايلي و آسيب هايي باشند مثل همسرآزاري، کودک آزاري، يا تبديل محله به پاتوق مصرف کنندگان و فروشندگان مواد مخدر که نمي دانند چطور مي توانند براي رفع اين مشکل اقدام کنند، يا کسي که از سر و صدا و آزار همسايگانش شکايت دارد و علي رغم صحبت هاي اوليه مشکلش حل نشده و به دنبال راه قانوني است، يا کسي که در مورد مسايل مالي و چک به اطلاعاتي نياز دارد، يا کسي که نمي داند براي گرفتن طلبش چگونه بايد اقدام کند، ويا مردمي که با افزايش بي رويه ي کرايه ي وسايل نقليه يا گران فروشي بعضي از فروشگاه ها مواجه شده اند و به دنبال راه منطقي و قانوني براي اقدام هستند، و يا بسياري از موارد ديگر از اين قبيل. هم چنين ممکن است مراجعين پايگاه صرفاً بخواهند در مورد اين مسائل اطلاعاتي داشته باشند، بدون اين که الزاماً خودشان دچار مشکلي باشند.

? مسلماً گردانندگان پايگاه ها مي توانند اطلاعات مفيدي را به چنين افرادي بدهند. مثلاً مي توانند به آنها راه هاي اقدام قانوني را نشان دهند يا حقوق قانوني شان را به آنها بگويند. البته لازم است که گردانندگان پايگاه ها خودشان قبلاً از اين امور اطلاع داشته باشند و اطلاعات منطقه اي و محلي لازم را داشته باشند. براي اين کار نياز است که گردانندگان پايگاه با شوراي حل اختلاف محله شان و نيز با شوراي شهر يا روستا، شهرداري، فرمانداري ، مراکزانتظامي، دفاتر اصناف مختلف، ادارات بهزيستي، سازمان هاي غير دولتي، انجمن هاي حمايت از مصرف کننده، و ديگر مراکز مربوط آشنا باشند، و راه اقدامات قانوني را بدانند. هم چنين لازم است که گردانندگان پايگاه آشنايي کلي با مواد قانوني داشته باشند و بهتر است که تعدادي از کتاب هاي قانون(قانون اساسي، قانون کار، قوانين مدني، و ...) در پايگاه موجود باشد.

? البته از پايگاه انتظار نمي رود که در حد تخصصي پاسخ اين مراجعين را بدهد ولي لازم است که اطلاعات صحيحي را در اختيار مردم بگذارد. پايگاه همين طور مي تواند در صورت لزوم افراد را به مشاورين حقوقي ( وکيل ) ارجاع دهد، و براي گرفتن تخفيف و گرفتن وقت از مشاور حقوقي هماهنگي هايي را صورت دهد و يا اين که از يک مشاور حقوقي براي حضور در پايگاه و ارائه ي خدمات مشاوره حقوقي- به صورت رايگان يا با حق مشاوره ي نسبتاً کم- اقدام کند. واضح است که در صورت دريافت حق مشاوره، پايگاه مي تواند درصدي از حق مشاوره را براي هزينه هاي پايگاه دريافت کند.
? پايگاه مي تواند جزوات يا پمفلت هايي را براي آموزش و اطلاع رساني در امور حقوقي و انتظامي از مراکز مختلف( نيروي انتظامي، دادسرا ها و شوراي حل اختلاف، استانداري و فرمانداري و ...) تهيه کرده و در اختيار مردم بگذارد.

? همين طور ممکن است که با همکاري مراکز مختلف، به راه اندازي کلاس هاي آموزشي در مورد حقوق شهروندي و قانوني اقدام شود. براي اين کار ارتباط پايگاه ها با مراکز مختلف قانوني و انتظامي بسيار سودمند خواهد بود.

3- خدمات اجتماعي
? پايگاه مي تواند مکاني باشد براي اقدام و پي گيري امور اجتماعي منطقه و محله. يک محله ممکن است نياز هاي مختلفي داشته باشد: نياز هاي عمراني مثل آسفالت خيابان، نياز هاي بهداشتي مثل تأسيس خانه بهداشت يا مرکز بهداشتي، مشکلات ناشي از آلوده کنندگي برخي از صنايع و کارگاه ها، و نياز هاي آموزشي، نياز هاي امنيتي، کاريابي، و بسياري از امور ديگري که همه يا بخش زيادي از مردم با آن درگير هستند.

برآورده شدن اين نياز ها بستگي دارد به اين که براي رفع آنها اقدام شود و امور آنها پيگيري شود. در بسياري از موارد تنها دادن يک درخواست به يک مرکز يا صحبت کردن راجع به موضوع نمي تواند نتيجه ي مطلوبي بدهد و لازم است که با جديت و پافشاري بيشتر، کار ها دنبال شوند.

گردانندگان پايگاه ها به عنوان فعالان اجتماعي کساني هستند که آمادگي دارند که در اين زمينه ها فعاليت کنند. گردانندگان پايگاه به عنوان ساکنين محله ونيز اعضاي يک سازمان رسمي غير دولتي مي توانند به نمايندگي از گروه هاي مردم، اين امور را در مراکز مربوطه پيگيري کنند و سعي کنند مشکلات اجرائي آن را با کمک مردم رفع کنند و يا اين که مي توانند با ارائه ي اطلاعات و ايجاد گروه هاي کاري از مردم داوطلب و برنامه ريزي مشترک با آنها، اين امور را تسهيل کرده و اين فرآيندها را راه اندازي کنند بدون اين که خود الزاماً درگير اين کار شوند.

? کاريابي براي افراد جوياي کار نيز مي تواند در پايگاه ها به عنوان مرکزي اجتماعي با ارتباطات گسترده، صورت بگيرد. پايگاه ها مي توانند فهرستي از افراد جوياي کار را تهيه کنند و با استفاده از ارتباطاتي که دارند نسبت به کاريابي براي ايشان اقدام کنند، يا اين که فرآيند کاريابي را تسهيل کنند( يعني بدون اقدام مستقيم، به شکل گيري اين فرآيند با همکاري مردم منطقه کمک کنند).

? در انتها بايد توجه داشت که اقدام در جهت خدمات اجتماعي نيازمند آشنايي کامل گردانندگان پايگاه با مسؤوليت ها و امکانات مراکز خدماتي و اداري منطقه اي و محلي و نيز مردم منطقه است، تا بتوانند براي انجام هر کاري به مراکز مناسب رجوع کنند. مثلاً گردانندگان پايگاه بايد با مراکز بهداشتي – خانه هاي بهداشت و درمانگاه هاي بهداشتي- مراکز انتظامي، اصناف، فرمانداري و استانداري، شوراي شهر يا روستا، بيمارستان ها، مراکز مشاوره اي، شوراي حل اختلاف و مراکز ديگر، به خوبي آشنا باشند، و اطلاعات مورد نياز درباره ي آنها را در اختيار داشته باشند.

4- خدمات آموزشي و اطلاع رساني
? به خدمات آموزشي و اطلاع رساني پايگاه ها در بخش هاي قبلي اشاره شد، و در واقع تمام خدمات قبلي پايگاه مي تواند شامل خدمات آموزشي و اطلاع رساني باشد. در اين گونه از خدمات به ارتقاي سلامت اجتماعي و افزايش آگاهي هاي مردم توجه مي شود.

? برگزاري دوره ها و کلاس هاي آموزشي مهارت هاي زندگي، پيش از ازدواج، تربيت فرزند، تسهيل گري فرآيندهاي مشارکتي، شهروندي و غيره از جمله دوره- هاي آموزشي است که پايگاه ها مي توانند با اعضايNGO و يا با کمک و راهنمائي کارشناس/ تسهيل گر اقدام به برگزاري آن کنند. همان طور که قبلاً نيز قيد شد اين دوره ها مي توانند رايگان يا با دريافت حداقل شهريه برگزار شوند. همين طور ممکن است پايگاه براي برگزاري اين دوره ها با مراکز ديگر( فرهنگ سرا ها، مدارس، بخش فرهنگي مساجد، مؤسسات و...) توافق کنند.

براي اطلاع رساني نيز مي توان به نصب پوستر هاي آموزشي/ اطلاع رسان و توزيع بروشورها و پمفلت هاي مرتبط با اين مباحث و موضوعات ديگر مبادرت کرد. اين کار به خصوص در مناسبت هاي ويژه ( هفته ي بهزيستي، هفته ي مبارزه با اعتياد، روز دانش آموز، و ....) مي تواند انجام گيرد. به علاوه ي اين که اين گونه اطلاعات مي توانند به هر صورت ديگري در پايگاه منتقل شوند، مثل پخش فيلم و يا هر شيوه ي ديگري که گردانندگان مناسب مي دانند.
? برگزاري جلسات سخنراني يا پخش فيلم هاي آموزشي ( در مکان پايگاه و يا با استفاده از امکانات مراکز عام المنفعه) نيز مي تواند در اين دسته خدمات پايگاه قرار گيرد.

5-جمع آوري آمار و اطلاعات
? پايگاه ها براي انجام وظايف شان لازم است که اطلاعاتي در مورد سازمان هاي مختلف دولتي و غيردولتي، وظايف ايشان، قوانين مربوطه و امکانات شان داشته باشند. بهتر است اين اطلاعات به صورت مدون و منظم در پايگاه جمع آوري شوند به طوري که به راحتي در دسترس باشند، ونيز بتوان در صورت نياز اطلاعات موجود را اصلاح يا تکميل کرد. به تدوين و تنظيم اين گونه اطلاعات به صورت منظم و مرتب، تشکيل بانک اطلاعاتي گفته مي شود.

? گردانندگان پايگاه مي توانند اقدام به تشکيل يک بانک اطلاعاتي در مورد مراجعه کنندگان به پايگاه نمايند. مي توان براي هر يک از مراجعين يک پرونده ي يک صفحه اي درست کرد و يا يک پرسشنامه ي کوچک طراحي کرد که در آن مشخصات فرد( سن، جنس، شغل،و شايد تحصيلات) و علت مراجعه به پايگاه درج شده باشد. با تنظيم اين پرسشنامه/ پرونده ها مي توان اطلاعات آماري سودمندي در مورد مسائلي که براي مردم مهم هستند، و نيز ارتباط آن با سن و جنس و... به دست آورد که مي تواند در برنامه ريزي ها مورد استفاده قرار گيرند.

? به علاوه گردانندگان مي توانند از نيازهاي محلي و منطقه اي اطلاعات دست اولي داشته باشند که اين اطلاعات مي تواند براي برنامه ريزي هاي اجتماعي بسيار ضروري باشد.
? ممکن است پايگاه ها همکار اجراي طرح هاي تحقيقاتي باشند، که در اين صورت پايگاه مي تواند به صورت افتخاري يا با دريافت حق الزحمه در اين طرح ها همکاري کند.

ب: نماي پايگاه سلامت اجتماعي چگونه است؟
? پايگاه سلامت اجتماعي يک مکان اداري نيست؛ بلکه مرکزي براي حضور اجتماعي، مکاني براي ملاقات مردم، و جايي براي تبادل نظر و برنامه ريزي براي منطقه، محله و مشارکت در بهبود امور است.

? مردم مي توانند در پايگاه حاضر شوند و با يکديگر گفتگو کرده و اوقاتي را در آنجا بگذرانند، و اين موضوع خود مي تواند منجر به افزايش کارآيي پايگاه شود. در واقع بايد احساس کنند پايگاه متعلق به خود آنها است اما به هر حال مسؤليت پايگاه بر عهده ي مسؤولين و گردانندگان پايگاه است، که به تنظيم و اداره ي امور پايگاه مي پردازند.

? مي توان در پايگاه از تبليغات استفاده کرد، تزئين مناسبي با پيام هاي آموزشي براي آن ايجاد کرد، يا در گوشه اي از پايگاه فيلم هاي آموزشي و آگاه سازانه را از طريق ويدئو و تلويزيون پخش کرد. شايد با ذوق و سليقه ي گردانندگان پايگاه بتوان کارهاي ديگري هم براي تزئين پايگاه- به گونه اي که متناسب با محتواي کارکرد آن باشد- انجام داد.

? يک نکته ي مهم در مورد پايگاه اين است که به شيوه اي مناسب به مردم معرفي شود تا مردم بدانند که چه انتظاري مي توانند از پايگاه داشته باشند و پايگاه چه کارهايي انجام مي دهد. براي اين کار تهيه ي يک تابلوي مناسب ضروري است. تابلو بايد جذاب باشد، شايد بهتر باشد که در تابلو به مشکلاتي که مردم بيشتر با آن درگير هستند و پايگاه در اين رابطه مي تواند به آنها کمک کند اشاره شود. براي اين کار مي توان خدمات پايگاه را به صورت سؤال مطرح کرد، مثلاً: " وقتي با گران فروشي برخورد مي کنيد چه کار بايد بکنيد؟" " اگر محله ي شما نياز به کارهاي عمراني دارد، چطور مي توانيد اقدام کنيد؟" " اگر رابطه ي خوبي با فرزندتان نداريد، مشکل از چيست؟" " براي رفع آلودگي هاي محيطي به کجا مي توان مراجعه کرد؟" و....

? استفاده از آگهي و پلاکارد هم مي تواند راهي براي معرفي پايگاه به مردم باشد. همين طور تبليغات تلويزيوني ( به صورت آگهي هاي زير نويس تلويزيوني که ظاهراً صدا و سيما در مورد خدمات عام المنفعه اين تبليغات را رايگان انجام مي دهد).

? اگر چه در نهايت خود گردانندگان پايگاه ها با توجه به داشتن اطلاعات منطقه اي و محلي بهتر مي توانند درباره ي شيوه ي معرفي پايگاه تصميم بگيرند./ موفق باشيد


ضميمه شماره4
پرسشنامه رضايت مندي مراجعين
ويژگي هاي جمعيت شناختي



• سن
• جنسيت 1- زن ? 2- مرد ?
• وضعيت تأهل 1- مجرد ? 2- متأهل ? 3- جدا از همسر ?
• تحصيلات 1- بي سواد ? 2- ابتدائي ? 3- زير ديپلم ? 4- ديپلم ? 5- تحصيلات دانشگاهي( درحال تحصيل يا فارغ التحصيل) ?
• شغل ( نام ببريد) .....................................................................
ميزان رضايت مندي از خدمات پايگاه سلامت اجتماعي
خوب متوسط ضعيف
1- مفيد بودن
2- نحوه ي برخورد
3- برآورده شدن انتظار
4- سرعت ارائه خدمات
5- هماهنگي با مراکز ديگر
6- ساير( نام ببريد)

تغییر قالب صفحه